“De Vitaliteitsschijf van Vijf sluit inhoudelijk aan bij wetenschappelijke modellen zoals JDR, maar is zelf nog niet empirisch gevalideerd als meetmodel. De koppeling biedt echter een sterke basis om vanuit bestaande theorieën en onderzoek deze praktische tool wetenschappelijk te onderbouwen.”

JDR-model en Vitaliteitsschijf van Vijf
Tijdens een inspirerende energiedag met onze eigen team onder begeleiding van Elco zijn we aan de slag gegaan om een eerste koppeling te maken. Hieronder vind je een grove koppeling van de onderdelen van het JDR-model (Schaufeli) aan de vijf pijlers van de Vitaliteitsschijf van Vijf (Koster)

Vitalogisch – Zelfbewustzijn (Keuzes, zelfleiderschap, bewustwording)
JDR-componenten:

• Persoonlijk: grenzen stellen, zelfeffectiviteit, flexibiliteit
• Werk energiebronnen: regelruimte, autonomie, inspraak
• Stressoren: werkdrukoordeel, verandervermogen
• Welzijn: bevlogenheid (bewustwording energiebalans en inzetbaarheid)

Toelichting: Zelfmanagement en reflectiecapaciteit zijn cruciaal om hulpbronnen effectief te benutten en stressoren te reguleren.

Fysiologisch – Lichaam & Leefstijl (Bewegen, voeding, slapen, ontspanning)
JDR-componenten:

• Gezondheid: slaapkwaliteit, slaapproblemen, slaapduur
• Gezondheid: BMI, bewegen, voeding, alcohol, roken
• Gezondheid: spanningsklachten, KANS-klachten, overspanning
• Stressoren: lichamelijke belasting, werkdruk (indirect effect op lichamelijk welzijn)

Toelichting: Deze items beïnvloeden direct fysiek welzijn en herstelcapaciteit.

Psychologisch – Mindset & Emoties (Mentale gezondheid, veerkracht, overtuigingen, zelfbeeld)
JDR-componenten:

• Persoonlijk: psychologisch kapitaal (optimisme, veerkracht, geloof in eigen kunnen, flexibiliteit, grenzen stellen)
• Welzijn: bevlogenheid, burnout
• Gezondheid: geluk
• Persoonlijk: zelfeffectiviteit, leerinspanning, flexibiliteit
• Stressoren: geestelijke belasting, emotionele belasting
• Persoonlijk: perfectionisme, werkverslaving

Toelichting: Deze items hangen samen met cognitieve en emotionele hulpbronnen en persoonlijke hulpbronnen in het JDR-model.

Ecologisch – Omgeving & Relaties (Sociaal welzijn, werkklimaat, relaties, steun)
JDR-componenten:

• Sociale energiebronnen: steun van collega’s en leiding, teamsfeer, teameffectiviteit, waardering
• Organisatie en leiderschap: vertrouwen in leiding, communicatie, samenwerking, sociale veiligheid, gedeelde waarden, bevlogen leiderschap
• Stressoren: persoonlijke conflicten, sociale isolatie, pesten/onze gewenst gedrag, rolconflicten
• Stressoren: werk-privé conflict

Toelichting: Alle sociale hulpbronnen en stressoren uit het JDR-model zijn te koppelen aan deze vitaliteitspijler.

Filosofisch – Talenten & Drijfveren (Zingeving, talentontwikkeling, waarden, innerwhy)
JDR-componenten:

• Groei energiebronnen: leer- en ontwikkelingsmogelijkheden, prestatiefeedback, loopbaanperspectief
• Autonomie en taken: zinvol werk, gebruik vaardigheden
• Persoonlijk: innerlijke motivatie (impliciet in psychologisch kapitaal)
• Organisatie: strategische alignment (zingeving in werkcontext)

Toelichting: Alles wat bijdraagt aan zingeving, persoonlijke ontwikkeling en intrinsieke motivatie valt hierbinnen.

Eerste conclusie
Het JDR-model en de Vitaliteitsschijf van Vijf overlappen thematisch.
Het JDR-model richt zich meer op werkcontext en motivatieprocessen, terwijl de Vitaliteitsschijf van Vijf holistisch (werk + privé + leefstijl) vitaliteit benadert.
Samen bieden ze een sterke basis voor jouw vitaliteitsanalyses & interventies.
Gebruik het JDR-model voor theoretische analyses van bevlogenheid en burnout in organisaties.
Gebruik de Vitaliteitsschijf van Vijf als practise-based instrument om vitaliteitsinterventies te structureren, met de wetenschap dat het geen evidence-based theoretisch model is, maar gebaseerd is op onderdelen die wél wetenschappelijk onderbouwd zijn.

De Vitascan
Samen met Elco en Wilmar zijn we nu aan het kijken hoe de Vitascan richting wetenschappelijke onderbouwing kan groeien. Het nu nog een praktisch, gestructureerd meetinstrument dat gebruik maakt van concepten die aansluiten bij bewezen modellen zoals JDR, Self-Determination Theory en Positieve Psychologie.

Boeken Vitalogiereeks
Het gedachtengoed Vitalogie groeit overigens steeds meer naar de wetenschap. Eerdere boeken uit de reeks zijn omarmd door o.a. Dr. Janneke Wittekoek en Prof Dr. Annet de Lange. Het voorwoord van het nieuwste boek uit de vitalogiereeks ‘Mentaal in balans’ van Klaas Koster en Lisa Huiskamp is geschreven door Wilmar. Mooi om te lezen wat Wilmar over dit boek zegt:

“Als wetenschapper ben ik blij met dit boek. Het vertaalt thema’s uit de (positieve) psychologie, zoals mindset, emoties en zelfbeeld, naar het dagelijks leven van werkende mensen – zonder jargon, maar mét diepgang.”

Prof. dr. Wilmar Schaufeli – Universiteit Utrecht en KU Leuven

Het bericht Samenwerking met Schaufeli verscheen eerst op Vitaliteitsbeleid, duurzame inzetbaarheid en strategisch vitaliteitsmanagement.

Na nog een laatste kushandje druk ik het beeld van mijn 93-jarige vader weg. Einde van ons dagelijkse videogesprekje. Hij vertelt dan met zichtbaar genoegen over zijn bezigheden van die dag: wat hij gegeten heeft, wat hem is opgevallen in de kranten en op de tv. Soms maken we er een klein quizje van. Onze gesprekjes worden de laatste dagen korter. Ik maak niet meer zoveel mee, en hij al helemaal niet in deze quarantainetijd. Maar ondanks deze moeilijke omstandigheden zie ik een optimistische, veerkrachtige oude man. En vaak nog wijs ook. Mijn vader: “Zou de mensheid deze crisis overleven? En zou alles dan weer hetzelfde zijn als voor die tijd? Of gaat de wereld er dan toch anders uitzien? Wat denk jij?”

Tja, ik denk veel de laatste tijd. Mijn gedachten vliegen soms alle kanten op. En ook ík heb veel vragen. En met mij ongetwijfeld vele anderen. Klip-en-klare antwoorden kan ik mijn vader niet geven. Soms wel enigszins geruststellend. Nou ja, iets van dat het uiteindelijk voorbij gaat. Net als de Spaanse griep honderd jaar geleden. Maar die zekerheid alleen geeft niet echt rust. We zitten tenslotte nog midden in de crisis. Onze minister president zei afgelopen dinsdag nog “terug naar normaal gaat nog lang duren en is een weg van de lange adem”.

Moeder Aarde is moe

Tot die tijd worden we allemaal flink op de proef gesteld. Van illegaal tot intellectueel, van Bilal tot Boris. Het virus kent geen status. Onze samenleving zucht en kreunt. Onze aarde piept en kraakt.

We kunnen de signalen niet langer negeren. Het lijkt of Moeder Aarde even een adempauze nodig heeft. Of lijdt ze onder een burn-out en heeft ze tijd nodig om te werken aan haar eigen immuunsysteem? Is deze pandemie niet voor ons allemaal een wake-up call, een eye-opener?

De coronacrisis dwingt ons tot nadenken. En niet alleen over het hier-en-nu. Maar zeker over het wat-en-hierna.  Met andere woorden: de hoogste tijd om vooruit te kijken. Om na te denken  over welke samenleving we straks willen. Om grote vraagstukken over onze toekomst nu onder ogen te zien. De urgentie is groot genoeg, lijkt me.

Globaliseren = samenwerken

Nú is het moment om onze manier van leven te heroverwegen en te herijken. We moeten afkicken van onze groeiverslaving en onze oneindige jacht naar méér en méér. Het draait niet alleen om koopkrachtplaatjes, om welvaart vóór welzijn. De marktwerking blijkt niet voor alles te werken en globalisering krijgt een hele andere dimensie nu de hele wereld tegen hetzelfde vecht.

Ik vind het bemoedigend dat deze periode van gedwongen matiging op alle fronten laat zien dat we het best kunnen. Dat stemt hoopvol.  Er komt ruimte voor saamhorigheid en voor solidariteit. Voor verbondenheid, collectiviteit en zorgzaamheid. Misschien is het naïef, maar ik wil vooral optimistisch blijven en geloven dat ons huidige systeem voorgoed gaat veranderen. Niet langer meer lineair maar circulair. Duurzaam. Misschien niet zo snel als we zouden willen maar wel sneller dan we eerst voor mogelijk hielden. Ik wil optimistisch blijven en geloven dat we leren van deze crisis. Crisissen versnellen immers veranderingen. Van het IK-tijdperk naar een menselijke SAMENleving.

Zingeving als vitaliteitskenmerk

Vitaliteit is momenteel belangrijker dan ooit. Opeens onderscheiden we vitale beroepen. Maar iedereen kan in zijn beroep vitaal zijn. Klaas Koster heeft in zijn boek Vitalogie de vitaliteitsschijf geïntroduceerd. Daaruit blijkt dat vitaliteit meerder kanten kent. Eén daarvan is zingeving, het filosofische aspect. Waar bedrijven op zoek zijn naar hun “Big Why” zijn wij als mensen gebaat bij het vinden van onze “Inner Why”.  Deze nu al historische crisis legt veel stil en biedt daarmee ruimte om weer eens bij jezelf stil te staan. Wat vind jij belangrijk in je leven, nu en straks? Vragen die je kunnen helpen bij het vinden van je persoonlijke missie staan in de VitaBoost #10 op de website van Vitalogisch. Een praktische oefening vind je ook op pagina 146 van het eerder genoemde boek “Vitalogie”, waarin je ook meer leest over vitaliteit, de vitaliteitsschijf en zingeving.

Mocht je behoefte hebben aan persoonlijke ondersteuning bij je eigen vitaliteits- of zingevingsvragen, dan kun je ook een beroep doen op een gecertificeerde vitaloog. Stuur mij gerust een mailtje op jose@backup.vitalogisch.nl.

Het bericht VitaBoost #14 Ι De corona crisis: kan deze Vloek een Zegen worden? verscheen eerst op Vitaliteitsbeleid, duurzame inzetbaarheid en strategisch vitaliteitsmanagement.

Schijf van Vijf op je bord
Wat is gezonde voeding? De hele wereld schrijft erover. Zinnige, maar ook veel onzinnige dingen. Je kan door de bomen, het bos niet meer zien. Dan is eten volgens de Schijf van Vijf een goede start. Het Voedingscentrum kwam deze maand met een nieuwe Schijf van Vijf. De oude dateerde nog uit 2004, dus het werd wel tijd voor een nieuwe jas. Nieuw hierin is dat er dagelijks een handje noten en wekelijks peulvruchten en 2-3 eieren wordt geadviseerd, maximaal 500 gram onbewerkt vlees per week, waarvan maximaal 300 gram rood vlees en zoveel mogelijk volkoren producten.

Goed, beter, best
Opvallend is ook de verhoging van de inname van groenten naar 250 gram per dag. Eigenlijk nog steeds veel te weinig. Wetenschappers zijn het er over eens dat je elke dag 400 – 500 gram groenten zou moeten eten voor het optimale effect. En dat is een hele berg. Je hoeft ook hier geen perfectie na te streven. Leef volgens het “Goed, beter, best-principe”. Wanneer je nooit groente eet, is 150 gram al een enorme verbetering. Eet je elke dag 250 gram, probeer dan eens of je misschien 300 gram kan halen.

Schijf van Vijf in je leven
Het gaat uiteindelijk om de juiste balans. Niet alleen in je voeding, maar in je totale leven. Voor een vitaal en gelukkig leven speelt er meer dan alleen gezond eten en voldoende bewegen. Je vitaal voelen is een goede balans van lichaam (fysiologisch), geest (psychologisch), omgeving (ecologisch), zingeving (filosofisch) en bewustwording (vitalogisch): de Vitaliteitsschijf van Vijf! Zorg voor kleur op je bord én in je leven, om optimaal te kunnen genieten.

Meer weten over balans in je leven of je bedrijf? Neem geheel vrijblijvend contact met ons op!

Het bericht Te veel perfectie is ook een fout verscheen eerst op Vitaliteitsbeleid, duurzame inzetbaarheid en strategisch vitaliteitsmanagement.